Van jaarmarkten tot casino’s: zo evolueerden kansspelen als vorm van gemeenschappelijk vermaak

'Lang voordat er grote roulettezalen, resorts in Las Vegas of het interactieve aanbod van toonaangevende platforms zoals Betsson casino bestonden, was spelen al een uitgesproken sociale activiteit. Jaarmarkten, volksfeesten, cafés, salons en privébijeenkomsten boden plekken waar kansspelen samengingen met eten, muziek, voorstellingen en sociale ontmoetingen. Het moderne casino professionaliseerde en reguleerde een groot deel van die ervaring, maar behield een essentieel kenmerk dat mede verklaart waarom deze vorm van vermaak al eeuwenlang standhoudt.

Jaarmarkten maakten van vermaak een gezamenlijke ervaring

Europese jaarmarkten ontstonden in de eerste plaats als handelsplaatsen, maar breidden hun functie geleidelijk uit en werden ook belangrijke plekken voor ontspanning en vermaak. Die kermiscultuur groeide door de eeuwen heen uit tot een sociale traditie waarin spektakel, ontmoeting en vermaak op dezelfde plek samenkwamen.In Engeland boden historische evenementen zoals Bartholomew Fair al vanaf de zeventiende eeuw satirisch theater, poppenspel, jongleurs, komieken en vuurshows. Na verloop van tijd kwamen daar mechanische attracties, kraampjes en verschillende spelvormen bij, waardoor winkelen niet langer de enige reden was om een jaarmarkt te bezoeken. Zo brachten deze evenementen handel, spektakel en vermaak samen binnen één collectieve omgeving.

Het spel verliet het plein en kreeg eigen locaties

Terwijl jaarmarkten allerlei vormen van entertainment samenbrachten, hadden kaartspellen ondertussen vrijwel alle lagen van de Europese samenleving bereikt. Speelkaarten kwamen in de veertiende eeuw naar Europa en verspreidden zich snel onder zeer uiteenlopende sociale groepen. Hun populariteit werd zo groot dat burgerlijke en religieuze autoriteiten ze herhaaldelijk probeerden te verbieden, vooral wanneer ze met weddenschappen werden gecombineerd.

Die spanning tussen populariteit en controle leidde uiteindelijk tot een beslissende verandering in Venetië. In 1638 gaf de Republiek toestemming voor het Ridotto in het Palazzo Dandolo, dat algemeen wordt beschouwd als de eerste openbare gokgelegenheid die rechtstreeks door een staat werd beheerd. De achterliggende gedachte was behoorlijk pragmatisch. De Venetiaanse autoriteiten hadden vastgesteld dat verboden er niet in slaagden een activiteit uit te bannen die zich door de hele stad had verspreid. Daarom besloten zij het gokken te concentreren op één plek waar toezicht mogelijk was. Het etablissement was tijdens het carnaval geopend en trok zowel inwoners van Venetië als bezoekers aan. Daarmee werd de relatie tussen kansspelen, sociale contacten en toerisme versterkt, een combinatie die later van groot belang zou worden voor de ontwikkeling van Europese casino’s.

Die verandering was belangrijker dan op het eerste gezicht lijkt. Tot dan toe vond een groot deel van het gokken plaats in woningen, op straat, in herbergen, tijdens bijeenkomsten en op feesten. Het Ridotto introduceerde een ander concept: een speciaal voor deze activiteit ingerichte gelegenheid, met regels, afgebakende ruimtes en toezicht. Kansspelen begonnen zo een institutionele vorm te krijgen zonder hun sociale dimensie volledig te verliezen.

Monte Carlo maakte het casino onderdeel van de bestemming

Dit model ontwikkelde zich in de negentiende eeuw aanzienlijk verder, toen sommige Europese casino’s niet langer uitsluitend plekken waren waar men kwam spelen, maar onderdeel werden van bestemmingen die volledig op ontspanning en vrije tijd waren gericht. Monte Carlo is daarvan een van de duidelijkste voorbeelden. De concessie die in 1863 aan François Blanc werd verleend, gaf een belangrijke impuls aan het Casino de Monte-Carlo en de Société des Bains de Mer. Rond het casino verschenen hotels, restaurants, culturele locaties en later ook de opera. Gokken werd zo onderdeel van een veel bredere toeristische ervaring.

Met die verandering begon een formule vorm te krijgen die vandaag nog steeds herkenbaar is. Bezoekers konden door de speeltafels worden aangetrokken, maar de bestemming moest voldoende andere redenen bieden om ook buiten het casino te blijven. Architectuur, gastronomie, voorstellingen en het sociale leven kregen daardoor een steeds belangrijkere rol, terwijl het casino zelf als centraal element fungeerde binnen een veel ruimere gezamenlijke ervaring.

Las Vegas bracht dat idee naar een andere schaal

De volgende grote ontwikkeling vond plaats in de Verenigde Staten en vooral in Nevada. Nadat commercieel gokken in 1931 opnieuw op ruime schaal in de staat werd toegestaan, waren de eerste gokgelegenheden nog relatief klein. Dat begon te veranderen in 1941 met de opening van El Rancho Vegas, waar casino, accommodatie, restaurants, winkels en entertainment binnen hetzelfde complex werden gecombineerd. Die locatie liep vooruit op het model van het geïntegreerde resort dat later een van de belangrijkste kenmerken van de Las Vegas Strip zou worden.

Wat daarna gebeurde, laat zien hoezeer het casino uiteindelijk meer werd dan alleen een speelzaal. In de grote resorts aan de Strip is het aandeel van gokken in de totale inkomsten de afgelopen decennia aanzienlijk afgenomen. In 1984 was het goed voor ongeveer 59% van de totale inkomsten, terwijl dat aandeel in 2024 rond de 35% lag. Kamers, restaurants, shows, winkels en andere diensten zijn belangrijker geworden en hebben daarmee het economische model van de bestemming veranderd.

Dat cijfer is bijzonder veelzeggend, omdat de geschiedenis daarmee in zekere zin terugkeert naar het beginpunt. Net zoals een oude jaarmarkt handel, eten, optredens, sociale ontmoetingen en uiteenlopende vormen van vermaak combineerde, probeert het moderne grote resort verschillende redenen samen te brengen waarom mensen tijd op dezelfde plek willen doorbrengen. De schaal, regelgeving en technologie zijn vanzelfsprekend nauwelijks vergelijkbaar, maar de logica van gezamenlijk vermaak vertoont nog altijd bepaalde overeenkomsten.

Ook regelgeving veranderde de ervaring

Naarmate kansspelen zich ontwikkelden tot een volwaardige industrie, maakte de informele sfeer van jaarmarkten en privépartijen plaats voor steeds uitgebreidere gereguleerde systemen. Nevada richtte in 1955 de Gaming Control Boardop en in 1959 de Gaming Commission, waarmee specifieke structuren werden gecreëerd voor vergunningverlening, toezicht, belastingheffing en naleving van de regels. Tegenwoordig strekt de regelgeving zich uit van tafelspellen tot computersystemen, cameratoezicht en interne controles binnen de etablissementen.' 

In België is de Betsson Group met name actief via hun overname van betFIRST. De betFIRST casino-app is volledig legaal en vergund door de Belgische Kansspelcommissie.